Theatermaker Steef de Jong over Tulip Town

Theatermaker Steef de Jong gooit Offenbachs negentiende-eeuwse operetteklassieker L’île de Tulipatan in de blender en maakt er met Ilse Warringa, Rop Verheijen, Daniël Cornelissen en Thor Braun een heerlijk feest van vol humor, energie, razendsnelle dubbelrollen en kartonnen magie. Heilige huisjes worden omgekieperd, kartonnen werelden ontvouwen zich, genders wisselen met een dikke knipoog en dankzij de spetterende livemuziek wordt het meesterwerk van Offenbach, volgens Steef de grootste punker van de negentiende eeuw, omgetoverd tot een theatraal popconcert.

In Tulip Town zorgt een liefdesverhaal vol persoonsverwisselingen en genderverwarring voor een vrolijke opeenstapeling van misverstanden. Onder alle humor schuilt een tijdloos verhaal over liefde, identiteit en de vrijheid om jezelf te zijn. Want waarom zou liefde zich iets aantrekken van hokjes? Steef de Jong vertelt er alles over in ons interview.

Jacques Offenbach kennen we als de grondlegger van de operette. Waarom is hij volgens jou de grootste punker van de negentiende eeuw?

“Offenbach deed alles anders dan hoe het daarvoor ging in de muziek. De gevestigde orde luisterde in zijn tijd vooral naar urenlange opera’s over grote historische gebeurtenissen, oorlogen, helden en noem maar op. Offenbach ging daar met zijn hilarische en satirische operettes 180 graden tegenin. Als componist was hij behoorlijk anarchistisch. Zijn stukken waren veel korter, luchtiger en toegankelijker. Hij wilde dat mensen zijn muziek op straat konden fluiten; zijn aria’s waren echte oorwurmen. Hij wilde het publiek vooral vermaken en laten lachen, maar dreef tegelijk de spot met de elite. Hij werkte ook niet alleen met operazangers, ook gewone mensen van de straat en courtisanes speelden mee in zijn stukken. Dat afzetten tegen de gevestigde orde en doen waar je in gelooft zonder je al te veel aan te trekken van wat anderen daarvan vinden, daarin zie ik een verwantschap met punk.”

Jullie combineren zijn muziek met punk, met als resultaat een punkoperette. Wat moet ik me daarbij voorstellen?

“Tulip Town is gebaseerd op L’île de Tulipatan, een eenakter van ongeveer een uur. We hebben het verhaal wat opgerekt en, naast de muziek uit het origineel, ook andere werken van Offenbach toegevoegd. Samen met Rop, Ilse, Daniël en Thor vorm ik een punkband die een operette van Offenbach wil uitvoeren. Dat moet je natuurlijk met een knipoog zien, we gaan niet van begin tot eind keihard raggen. Het wordt ook geen eerbetoon aan Offenbach als punker avant la lettre. De link met punk zit ’m vooral in de thematiek van het stuk. Die sluit verrassend goed aan bij waar de punkbeweging voor stond en nog steeds voor staat. Offenbach maakte van L’île de Tulipatan een soort gendermix: een prins die niet weet dat hij eigenlijk een prinses is en een meisje dat niet weet dat ze eigenlijk een jongen is. Voor Offenbach was dat spelen met gender vooral bedoeld om te lachen. Bij ons krijgt het een andere betekenis. Tulip Town gaat over wie je wilt zijn, hoe je je voelt en hoe je eruit wilt zien. Over liefde, identiteit en jezelf zijn. Ook daar zie je de connectie met de punkbeweging, waarin de grenzen tussen mannen en vrouwen vervaagden. Binnen de punkcultuur is androgynie geen modeverschijnsel, maar een manier om je af te zetten tegen traditionele genderrollen en maatschappelijke verwachtingen. Zo kunnen we met een negentiende-eeuwse operette iets heel wezenlijks vertellen over de tijd waarin we nu leven.”

Jezelf kunnen zijn; dat is een thema dat ook in jouw eerdere voorstellingen overduidelijk naar voren kwam.

“We maken het onszelf vaak ontzettend moeilijk als het over gender gaat. Waarom eigenlijk? Waarom zouden we alles per se in hokjes moeten stoppen? Bij Offenbach draait het om verwarring: is iemand nou een jongen of een meisje? En aan het eind vallen alle puzzelstukjes weer op hun plek en is alles opgehelderd. Wij doen het tegenovergestelde: we omarmen de verwarring en laten ruimte voor het grijze gebied. We hoeven niet per se uit te komen bij één antwoord. Juist de mogelijkheid om te onderzoeken wie je wilt zijn, is waardevol en interessant.”

Ik las dat de tentoonstelling Royals & Rebels – British Fashion, een eerbetoon aan de Britse modeontwerpster en Godmother of Punk Vivienne Westwood, een belangrijke inspiratiebron is geweest.

“Klopt. Ik liep al een tijdje rond met het idee om iets met deze operette te doen, vooral vanwege de thematiek. Op die tentoonstelling zag ik de punkcreaties van Vivienne Westwood uit de jaren zeventig en tachtig. Zij liet zich inspireren door traditionele negentiende-eeuwse Britse kostuums, maar gaf daar een geheel eigen, rebelse draai aan. Toen viel bij mij het kwartje. Ik dacht: wat als ik met deze operette hetzelfde doe en Offenbach combineer met punk? Ik heb meteen arrangeur Marijn van Prooijen gebeld en gevraagd: ‘Denk je dat je Offenbach als punk kunt laten klinken?’ Zijn antwoord was zonder aarzelen: ‘Ja, natuurlijk.’ Zo is het idee voor Tulip Town geboren.”

‘Offenbachs tijdloze melodieën krijgen frisse, puntige arrangementen van Marijn van Prooijen, waarin de punk af en toe heerlijk door de operette heen knalt’, staat er in de voorstellingstekst. Wat gaan we horen?

“We spelen met een fantastische driekoppige liveband die voortdurend tussen stijlen schakelt en een brug slaat tussen toen en nu. Het ene moment hoor je de muziek zoals Offenbach die heeft gecomponeerd, het volgende moment knalt er een scheurende gitaar of een orgel met distortion doorheen. Juist dat contrast maakt het spannend. De operette blijft overeind, maar krijgt af en toe een flinke dosis punkenergie. Soms barst de band los op een onverwacht moment, bijvoorbeeld als iemand alleen maar even over het toneel loopt. Zo wordt de muziek echt onderdeel van het verhaal en niet alleen gebruikt als begeleiding. En omdat we in de voorstelling ook zélf een band spelen, pakken we tussendoor regelmatig een instrument op.”

Met Ilse, Rop, Daniël en Thor heb je ook nog eens vier fantastische acteurs om je heen staan.

“Ja, ik zeg het hier bijna elke dag: wat is dit een geweldige cast. Ilse, Rop, Daniël en Thor zijn fantastische spelers die zich helemaal op zo’n idee storten. Dat maakt het ontzettend leuk om samen te werken. We maken deze voorstelling ook echt mét elkaar. Natuurlijk beginnen we met een script en de muziek van Offenbach, maar in de repetitieruimte ontstaat er van alles. Iedereen komt met ideeën, probeert dingen uit en bouwt mee aan de voorstelling. Eigenlijk past dat ook heel goed bij de do-it-yourselfmentaliteit van de punk.”

Even nog over het omarmen van de genderverwarring waar je het net over had. De twee hoofdpersonen, Hermosa en Alexis, lijken de enige personages die niet in de war zijn. Gaat Tulip Town in dat opzicht ook over de oudere generatie die bepaalde veranderingen ingewikkeld vindt, terwijl jongeren zoiets hebben van: waar doen we moeilijk over?

“Dat zit er zeker in, al is het tegenwoordig minder zwart-wit dan je misschien zou denken. Je ziet dat sommige jonge mensen weer behoorlijk conservatief denken. Dat is iets waar de voorstelling heel subtiel aan raakt. Voor mij draait het verhaal vooral om de liefde tussen Hermosa en Alexis. Wanneer de geheimen over hun identiteit aan het licht komen, verandert er niets aan hun gevoelens. Zij blijven zich afvragen: wat maakt het eigenlijk uit? Waarom zou gender bepalend zijn voor de liefde? We spelen het verhaal alsof het 1868 is. In die tijd was het standpunt: twee jongens kunnen niet met elkaar trouwen. Punt. Maar juist dát wordt door Hermosa en Alexis ter discussie gesteld. Ook in Offenbachs tijd waren er mensen die zich uitspraken voor meer vrijheid en gelijkheid, al kregen die vaak veel weerstand. Tegenwoordig staan sommige verworvenheden, waarvan we dachten dat ze vanzelfsprekend waren, ook ineens weer ter discussie. Dat zit als onderstroom in de voorstelling. Niet op een zware of moralistische manier, want Tulip Town is vooral een uitbundig en vrolijk feest. Maar tussen alle humor door stellen we wel een paar vragen die ook vandaag de dag relevant zijn.”

Is humor misschien in veel gevallen effectiever dan de barricade opgaan?

“Dat weet ik niet. Ik ben zelf niet iemand die de barricaden op gaat, maar ik denk wel dat het belangrijk is dat mensen op allerlei manieren hun stem laten horen. Wij doen dat in het theater. Hopelijk zet deze voorstelling mensen aan het denken, al besef ik dat het theaterpubliek vaak al ruimdenkend is. Maar alle beetjes helpen. Tegelijkertijd staat voor mij altijd de voorstelling zelf voorop. Ik wil dat bezoekers genieten van de muziek, de zang, het spel en de uitklapbare kartonnen decors waarmee we ook nu weer allerlei fantasiewerelden creëren. Dat mensen even uit hun dagelijkse sleur worden opgetild. Dáár maak ik theater voor. Maar bij Tulip Town voel ik voor het eerst ook iets activistisch. Er zit een boodschap in die ik heel graag wil uitdragen.”

Stel dat Offenbach in de zaal zou zitten. Wanneer zou hij het hardst moeten lachen?

“Hmm… even denken hoor. Ik denk dat hij het meeste zou lachen om wat we met zijn muziek hebben gedaan. Hoewel, misschien schrikt hij zich ook wel rot, hahaha.” ✖