Schuurpapier

Ooit zag ik Lenny van het NNT. De voorstelling eindigde met een lange monoloog waarbij het publiek tot het uiterste werd getart. Ook mijn irritatiegrens werd bereikt. Ik kreeg de neiging om naar het podium te schreeuwen dat het nu wel genoeg was. Ik hield me in. Zo graag wil ik nu ook weer niet zelf in de schijnwerpers staan. Op andere avonden werden mensen daadwerkelijk boos of liepen weg.

Theater mag schuren. Het mag je normen en waarden flink opschudden. Je af en toe ongemakkelijk wijzen op je eigen blinde vlekken. Een wereld laten zien zoals die ook kan zijn: boos, ongemakkelijk, racistisch, seksistisch, radicaal, verward en soms ronduit onuitstaanbaar. Juist in het theater moet ruimte zijn voor verschillende verhalen en meningen. Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn. Anders kun je net zo goed thuisblijven en een groepsapp aanmaken met gelijkgestemden. Scheelt ook weer parkeerkosten.

Toch merk ik steeds vaker dat we vinden dat theater mag schuren, zolang het maar niet schuurt op de plek waar wij toevallig een blaar hebben. Zodra een stem ons te veel tegen de borst stuit, verandert de vraag. Dan gaat het niet meer over de voorstelling, maar over de vraag of deze stem überhaupt nog op een podium thuishoort. En daar vind ik het ingewikkeld worden.

Natuurlijk zijn er grenzen. Intimidatie is geen kunstvorm. Artistieke vrijheid is geen vrijbrief om mensen daadwerkelijk te discrimineren of onveilig te behandelen. Maar wanneer wordt begrenzen censuur en wanneer wordt ‘vrijheid van meningsuiting’ een excuus om alles maar te roepen? Wie bepaalt dat eigenlijk? De maker, de programmeur, het publiek, de recensent of de luidste stem op sociale media?

Ik hou van voorstellingen waarover ik nog lang moet nadenken. Een cabaretier mag van mij best een grap maken waarvan ik even moet slikken. Een theatermaker mag een onderwerp
aansnijden waar ik liever niet over praat. Sterker nog: ik hoop dat het theater de irritatie blijft opzoeken. Dat we af en toe boos de zaal uitlopen en de volgende ochtend denken: misschien had die ander wel een punt.

Want als niemand zich ooit meer ergert aan wat er op een podium gebeurt, is dat misschien niet het bewijs dat het theater eindelijk veilig is. Misschien is het gewoon een teken dat het schuurpapier op is.