Theatervormgever Kathelijne Monnens over Alice in Wonderland

Theater Terra komt opnieuw met een betoverende familiemusical naar Groningen: Alice in Wonderland. Een magisch verhaal, gebaseerd op de wereldberoemde roman van Lewis Carroll, over de jonge Alice die via een konijnenhol in Wonderland belandt. Daar ontmoet ze allerlei vreemde figuren, zoals de Kolderkat, de gekke Hoedenmaker, de broers Tweedledee en Tweedledum, en de Hartenkoningin. Het verhaal wordt gespeeld in de vertrouwde Terrastijl, dus met superleuke liedjes, een knipoog naar nu, en natuurlijk de prachtige decors, kostuums en poppen van theatervormgever Kathelijne Monnens.

Wie de indrukwekkende lijst van producties ziet waaraan Monnens heeft meegewerkt, kan zich nauwelijks voorstellen dat het ooit begon met een klein speelgoedtheatertje. Toch ligt daar de oorsprong. “Ik weet nog goed dat mijn vader na een bezoek aan Praag een cadeau meenam: een houten theatertje met magneetpoppetjes en verschillende achtergrondjes die je erin kon schuiven. Als kind kon ik daar eindeloos mee spelen en mijn eigen verhalen creëren. Dat kleine theatertje was eigenlijk mijn eerste podium.” Die vroege speelsheid groeide uit tot een fascinatie voor poppen en verbeelding. Films als The Dark Crystal en Labyrinth maakten diepe indruk op Monnens. Het riep een prangende vraag op: bestaat er een manier om dit zelf te doen? Het antwoord vond ze op de afdeling Theatervormgeving van de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. “Daar kwam alles wat ik zo leuk vond samen: creativiteit, verbeelding en verhalen vertellen. Tijdens de opleiding ben ik naar een voorstelling van theatermaker Fred Delfgaauw gegaan. Ik werd helemaal in de magie meegezogen en wist direct: dit is wat ik wil. Na afloop heb ik de stoute schoenen aangetrokken en ben ik op hem afgestapt. Zo is onze samenwerking begonnen.”

Als poppen-, decor- en/of kostuumontwerpster droeg Monnens jarenlang bij aan de voorstellingen van Delfgaauw, een icoon in het Nederlandse theater. Sinds 2012 is ze betrokken bij Theater Terra. “Ik was met mijn toen nog jonge dochtertje bij een Kikker-voorstelling van Theater Terra en werd opnieuw gepakt door dat magische gevoel: het gebeurt voor je ogen, maar je gaat helemaal mee in de illusie. Via via hoorde ik dat de poppenmaakster ermee wilde stoppen. Ik heb direct contact gezocht met oprichter Theo Terra, en kon al snel aan de slag. In 2012 heb ik voor De Gebroeders Leeuwenhart de kostuums en de poppen gemaakt. Toen Theo een paar jaar later met pensioen ging, ben ik ook de decors gaan doen.”

Kun je ons in een notendop meenemen in zo’n maakproces? Hoe is dat bijvoorbeeld bij Alice in Wonderland gegaan? En zijn er dan ook personages die extra uitdagend zijn om te maken?
“Wat ik zo leuk vind bij Terra is dat wij altijd met z’n allen brainstormen over wat we willen doen. Ik heb altijd verhalen in mijn hoofd waarvan ik denk: dit lijkt me prachtig om vorm te mogen geven. Alice in Wonderland was er daar een van. Zodra we een titel hebben gekozen, begint het bij mij te sudderen. Ik ben eigenlijk altijd op zoek naar de visuele essentie van het stuk – ik kan er even geen ander woord voor vinden. Bij Alice lag voor mij een extra uitdaging. Ondanks dat maar weinig mensen het boek van Lewis Carroll hebben gelezen of de film hebben gezien, heeft vrijwel iedereen een beeld bij het verhaal en de personages. Aan de ene kant wil ik daar bij aansluiten, aan de andere kant wil ik de fantasie prikkelen.

In Alice in Wonderland worden alle menselijke personages, de Hoedenmaker, de Hartenkoningin en Alice, door acteurs gespeeld. De overige figuren zijn poppen. Met regisseur Wesley de Ridder overleg ik eerst wat voor soort poppen we nodig hebben. Wat moeten ze kunnen? Hoe beweeglijk moeten ze zijn? En zo ja, hoe snel moeten ze zich over het podium kunnen bewegen? Maken we poppen met benen? En hebben we dan extra handen nodig om die benen te bewegen? Of gebruiken we de benen van de acteurs om de pop te laten springen en rennen? Als we dat duidelijk hebben, maak ik eerst schetsen van de poppen en daarna ga ik ze maken.

We kijken ook altijd goed naar hoeveel poppenspelers en handen we tot onze beschikking hebben om de poppen te bespelen. De Kolderkat moest bijvoorbeeld heel groot zijn. Daarom hebben we ervoor gekozen om die pop – eigenlijk alleen een hoofd, een staart en een klauw – door drie acteurs te laten spelen. Doordat de spelers tegelijkertijd dezelfde tekst uitspreken, ontstaat er een bijna magisch effect.”

Zijn er poppenmakers of andere kunstenaars die jou hebben beïnvloed?
“Ik ben groot fan van Jim Henson die wereldberoemd is geworden als bedenker van The Muppets en ook de poppen voor Sesamstraat heeft ontworpen. Daarnaast is hij regisseur van The Dark Crystal (samen met Frank Oz) en Labyrinth. Michael Curry vind ik ook een geweldige poppenontwerper. Op de kunstacademie heb ik geleerd hoe ik decors en kostuums moet maken, maar als poppenontwerper ben ik autodidact. Dat leerde je in mijn tijd niet tijdens je studie en er was toen ook niet zoiets als YouTube.”

Wat gebeurt er met de vele poppen die jij in al die jaren hebt gemaakt?
“De poppen die ik voor Fred Delfgaauw heb gemaakt hangen allemaal in zijn eigen theater (Theater Peeriscoop in Gorinchem, red). Bij Terra wordt ook het nodige bewaard. Na verloop van tijd wordt er wel gekeken: gaan we dit nog hernemen? Kunnen we het nog ergens voor gebruiken? Sommige producties spelen ook in het buitenland. Zo hebben we met Rapunzel vorig jaar een theatertournee door Canada gemaakt. En soms adopteert een acteur een pop en neemt hem mee naar huis. Ik zeg altijd: ik heb een echte dochter, maar ik heb al heel veel kinderen gemaakt.”

Als jij zelf een personage uit Alice in Wonderland moest zijn, wie zou je dan willen zijn? En waarom?
“Oh, daar heb ik nog nooit over nagedacht. Even goed nadenken hoor… hmm, wie zou ik willen zijn? Ik denk de Hoedenmaker. Dat is een heel optimistisch en hoopvol personage. Hij heeft hele mooie uitspraken en bekijkt de dingen altijd positief. Bij de Hoedenmaker is het glas niet half vol, het is tot de rand gevuld.”

Waarom is Alice in Wonderland leuk voor kinderen én voor volwassenen?
“Een goede kindervoorstelling maak je eigenlijk ook voor volwassenen. Ik vind het altijd mooi als een volwassene weer even teruggaat naar zijn of haar fantasie. Mensen stoppen dat op een gegeven moment weg, waarom weet ik niet. Maar ik denk dat je een prettiger en gelukkiger mens wordt als je meer gebruik maakt van je fantasie en creativiteit, op wat voor vlak dan ook. Er zitten ook veel volwassenengrapjes in de voorstelling. Dat heeft Sjors (script- en liedtekstenschrijver Sjors Arts, red) er heel goed in geschreven. Je hoort de volwassenen in de zaal ook echt lachen.”