Praten zonder woorden

Sterpianiste Imogen Cooper over haar naderende afscheid van de concertpodia

Een concert kan voelen als een gesprek zonder woorden. Voor de Britse pianiste Imogen Cooper (1949) was dat altijd de essentie van muziek: een moment waarop publiek en muzikant elkaar ontmoeten in dezelfde emotie. Na een lange internationale carrière bereidt ze zich nu voor op haar afscheid van het podium. Terwijl de laatste concerten dichterbij komen, kijkt ze terug op de passie, discipline en toewijding die haar leven hebben gevormd.

“Muziek is altijd mijn grote liefde geweest en dat wilde ik graag delen met andere mensen”, vertelt Cooper. “Ik sprong op mijn derde op de pianokruk en verkondigde dat ik concertpianiste wilde worden. Op mijn twaalfde vertrok ik naar Parijs om te studeren aan de Conservatoire National Supérieur de Musique.”

Je bent een lange en mooie carrière nu langzaam aan het afronden. Hoe wist je dat dit het juiste moment was om afscheid te nemen van het podium?
“Ik heb deze beslissing zo’n achttien maanden geleden genomen. Een leven als professioneel musicus vraagt heel veel van een mens. Ik voel me nog steeds elke keer gelukkig als ik optreed, daarover heb ik niks te klagen. Maar je moet je hele leven eraan overgeven. Zo lang ik nog gezond ben, wil ik nu toch een iets normaler leven gaan leiden.”

Hoe voelt het om afscheid te nemen van iets dat zo’n groot deel van je leven is?
“Dat weet ik pas rond de laatste concerten in februari 2027. Dan speel ik Schuberts Winterreise, een behoorlijk duistere en emotionele cyclus. Dat zal het voor mij waarschijnlijk ook best emotioneel en moeilijk maken. Aan de andere kant blijf ik zeker thuis piano spelen en dat geeft me de mogelijkheid een repertoire te leren dat ik nog niet ken. De wil om te spelen blijft, maar dan zonder de druk van alles eromheen.”

Wat ga je doen met de tijd die straks vrijkomt?
“Ik wil dingen doen die iedereen wil doen als we er meer tijd voor hebben, zoals lezen, reizen, schrijven en sowieso een nieuwe taal leren. Ik ben al bezig met Italiaans. Rond mijn derde woonde ik een paar maanden net buiten Venetië en daar had ik een Italiaanse au pair. Ondanks mijn jonge leeftijd is er toch wat van die taal in mijn systeem gekropen en dat ontdek ik nu ik er echt mee bezig ben.”

Terugkijkend op je carrière, waar ben je het meest trots op?
“Dat ik het heb overleefd. Ik merk dat jonge pianisten dit nu echt moeten leren, want er is veel talent, maar niet even veel werk. Ik zie dat ook niet snel veranderen. Door de verandering in wat het publiek wil, worden er minder pianoconcerten geprogrammeerd. Toen ik zelf begon, waren er ook wel moeilijke momenten. Ik ben blij dat ik mijn fundamentele verlangen heb kunnen vasthouden om zelf te kiezen welke werken ik wil spelen. Hierdoor kreeg ik de kans om dieper op de muziek in te gaan en nieuwe manieren te vinden om het steeds beter te spelen. Ik weet niet of ik hier trots op moet zijn, of dat het simpelweg een gave is. Wel weet ik dat het de enige manier is om muziek steeds weer vernieuwend te laten zijn.”

Wat maakt jouw concerten bijzonder?
“Het element van ‘praten zonder woorden’ in een concert is voor mij enorm belangrijk. Het beste dat tijdens een concert kan gebeuren, is dat het publiek het gevoel heeft dat we een gesprek hebben gehad. Soms komen mensen naar me toe om te vertellen wat ze gehoord hebben. Dat is zo ontzettend waardevol. Het is altijd mijn belangrijkste drijfveer geweest.”

Is er een moment geweest op het podium dat je nooit zal vergeten?
“Er zijn veel prachtige muzikale ervaringen geweest in mijn loopbaan. Zo heb ik fantastische ervaringen gehad met het Budapest Festival Orkest en Ivan Fischer. Dat is een geweldig team. Toen ik met hen speelde, was dat een woordeloze conversatie tussen het publiek, hen en mij. Een van mijn nauwste samenwerkingen is die met bariton Henk Neven. Dat zijn altijd hele bijzondere gebeurtenissen, alsof we spreken met een stem. We houden ervan om samen te werken en te repeteren. Dan halen we een muziekstuk helemaal uit elkaar, gaan diep op alle materie in en maken er ons eigen verhaal van. Die samenwerking is uitzonderlijk.”

Wat hoop je dat mensen voelen als ze jou horen spelen?
“Ik wil dat ze voelen dat ik ze via de muziek iets heb gegeven waardoor hun leven mooier wordt en misschien een beetje draaglijker. We leven in angstaanjagende tijden en die lijken in de nabije toekomst niet veel beter te worden. Dus als mijn handen je kunnen helpen om een avond volledig ondergedompeld te worden in mooie muziek, dan doe ik dat met alle liefde. Al help ik maar een persoon, dan ben ik al gelukkig.”

Wat wil je dat je muzikale nalatenschap is?
“Ik hoop dat ik mensen kan helpen om bepaalde werken beter te begrijpen. Dat ze voor een klein moment gelukkiger zijn. Dat ik altijd iemand was die diep groef en geen compromissen sloot.”

Wat wil jij doorgeven aan jonge pianisten?
“Sommige pianisten zijn enorm begaafd en gemotiveerd en begrijpen dat het opbouwen van een carriere tijd kost. Anderen zijn ongeduldig en willen meteen veel geld en roem. Helaas heeft succes tegenwoordig niet alleen te maken met een instrument goed kunnen bespelen. Je moet ook een beetje streetwise zijn. Ik snap dat ze geld moeten verdienen,  maar het blijft van enorm belang dat ze zich echt verdiepen in de muziek. Ook via mijn stichting (Imogen Cooper Music Trust, red.) help ik de jongere generatie pianisten. Ik heb de beschikking over een groot huis in de Provence, waar ik twee keer per jaar twee pianisten mee naartoe neem. Dan werken we een week lang elke dag meerdere uren aan muziek. Het kost inzet en motivatie van beide kanten. Stilte is essentieel om muziek beter te leren begrijpen. Daarom is deze omgeving zo mooi. Het is er doodstil, zonder geluiden van verkeer of andere mensen om je heen.”

Met welke componist, dood of levend, zou je eens willen praten en wat zou je vragen?
“Dat moet absoluut Schubert zijn, al zijn er ook nog wel wat anderen waarvan ik het niet erg zou vinden als ze hier binnenlopen. Ik zou Schubert niet eens iets vragen, alleen maar naar hem luisteren. Ik denk dat hij een bescheiden man was, die desalniettemin flink verontwaardigd kon zijn als iets volgens hem niet eerlijk was. Ik zou hem willen vragen hoe hij zo veel kon schrijven over liefde en emoties, terwijl hij het zelf nooit echt heeft ervaren.”

Als je je carrière moest samenvatten in één woord, wat zou dit dan zijn?
“Mogen het ook meerdere woorden zijn? Moeilijk, enorm waardevol en een absoluut voorrecht.”